Kadın Kâhinler: Sibyller

15. yüzyılda Papa IV. Sixtus için yaptırılan Sistine Şapelinin tavanını boyamak için görevlendirilen çağın dahi sanatçılarından Michelangelo, boyadığı Eski Ahit sahnelerinin içine neden kadın kâhinler olan Sibylleri eklemişti? Günümüzde halen yalnız birkaç Hiristyan ruhani geleneği kadın din görevlilerine yer verirken neden Musevilik, Hiristyanlık ve İslamiyet gelenekleri kadın görevlileri yasaklamaktadır? Halbuki Eski Çağlarda kadının farklı inanç sistemlerinde ve öğretilerinde tamamlayıcı temel bir rol üstlendiği bilinmektedir. Bu bilgiler  arkeolojik araştırmalar sonucunda ortaya çıkan yazılı belgelere dayanmaktadır. Geçmişte halktan saygı gören bu lider kadınların 21. yüzyılda dışlanmalarının nedeni nasıl açıklanabilir? Bu toplumların cinsiyet ayrımcılığının bir işareti değil midir? Bu sorulara farklı bakış açılarından farklı yanıtlar verilebilir.  Michelangelo Musevi peygamberlerle birlikte resmettiği Sibyllerle halka nasıl bir mesaj vermek istiyordu? Geçmişte yaşamış kadın kâhinler hakkındaki belgeler ön yargılara ışık tutabilir mi?  Bazı sanat tarihçilerine göre Michelangelo kurtuluş fikrinin Musevi ve Pagan dünyasında yer alan kehanetle (vahiyle) aynı içeriğe sahip olduğunu göstermek istemiştir.  Roma kilisesinin Michelangelo’ya peygamberlerle birlikte Sibylleri resmetmesine izin vermesi aslında Roma’nın tarihine ve Sibyllerin mesih kehanetiyle ilişkilendirilmelerine bir göndermedir.

Sistine şapelin yanısıra Sibyllerin resmedildiği bir diğer yer ise Siena Duomo’sunun mozaik döşenmiş zeminidir.

Inlaid marble mosaic of the Hellespontine Sibyl, one of the ten Sibyls, set in the floor of the Duomo of Siena. Though these mosaics were created in 1482-3, the legendary Sibyls date from the myths of ancient Greece. Their role was that of prophetess, acting as oracles at the various holy sites of classical antiquity. These Siena Sibyls, each named after their locality, are now associated with Christian concepts. The Hellespontine Sibyl, known for her prediction of the Crucifixion, was often depicted with a cross, but here it is the inscription which alludes to the death of Christ. Whilst it has been suggested that the wolf and the lion beneath the inscription are the symbols of Siena and Florence, there are alternative views.

Sibyllerin ellerinde tuttukları kitaplar ‘Sibyl kehanetlerinin’ yazıldığı belgelerdir. Sibyl isminin köken anlamı henüz tam olarak bilinmesede kelimenin Phryg (Frig) ana tanrıçasının ismi Kybele ile olan benzerliği dikkat çekicidir. MÖ 2. yüzyılda yaşamış olan İskendiriye’li Klement’e göre Sibyl Phrygia’da Artemis olarak çağrılmaktadır ve kehanetlerini Ankara’da (Ancyra) vermektedir. MS 2. yüzyılda yaşamış olan gezgin yazar Pausanias ise Sibyl‘in orijinal isminin Heraphila’dan (tanrıça Hera‘yı seven) geldiğini belirtir. Araştırmacıların bir kısmı Sibyl kelimesini Sios (teos-tanrı) ve bulla (boule-öğüt) kelimelerinden türeyerek “tanrının mesajlarını ileten” anlamına geldiğinden bahsetmektedirler. Bu kadın kahinler antik çağ yazarlarına göre ünlü oldukları yerlerin isimleriyle çağrılmaktadırlar. Mesela Anadolu’da bilinen en erken Sibyl‘in Phrygia’lı olduğu söylenmekte ve Ankara’lı Sibyl olarak tanınmaktadır.

Sibyller özellikle ulusların ilerleyişi veya zarar görmeleri hakkında kehanette bulunmaktaydılar ve bu özellikleri ile Yakındoğu veya Eski Mısır kökenli oldukları düşünülmektedir.

Kybele – Artemis – Hera